Centella Asiatica Extract

# **Centella Asiatica Özütü (Centella Asiatica Extract)** Centella asiatica (kaplan otu, gotu kola), Apiaceae familyasından subtropikal ve tropikal bölgelerde yetişen, binlerce yıldır Asya tıbbında yara iyileştirme ve cilt onarımı için kullanılan bir bitkidir. Kozmetik formülasyonlarda başlıca yatıştırıcı, bariyer onarıcı ve iyileştirici özellikleriyle öne çıkar. Özellikle hassas, tahriş olmuş veya akneye eğilimli ciltlerde anti-inflamatuar ve kollajen sentez modülatörü olarak kullanılır. ## Mekanizma Centella asiatica özütünün terapötik etkisi, yapısındaki pentasiklik triterpen saponinlerden (asiaticosid, madekassosid, asiatik asit ve madekasoik asit) kaynaklanır. Bu biyoaktif moleküller, fibroblastlarda TGF-β (transforming growth factor-beta) sinyalizasyonunu modüle ederek tip I ve III kollajen sentezini artırır; ancak aynı zamanda MMP-1 (matrix metalloproteinase-1) ekspresyonunu baskılayarak aşırı kollajen yıkımını engeller. Bu çift yönlü etki, optimal yara iyileşmesi ve skar formasyonunun kontrollü ilerlemesini sağlar. Anti-inflamatuar mekanizma, NF-κB (nuclear factor kappa-B) ve AP-1 (activator protein-1) gibi inflamatuar transkripsiyon faktörlerinin inhibisyonuna dayanır. Asiaticosid ve madekassosid, TNF-α, IL-1β, IL-6 ve IL-8 gibi proinflamatuar sitokinlerin ekspresyonunu baskılayarak eritem, ödem ve hassasiyeti azaltır. Ayrıca serbest radikalleri süpürerek oksidatif stresi azaltır ve keratinosit proliferasyonunu düzenler. Bariyer fonksiyonuna katkısı, aquaporin-3 (AQP3) ekspresyonunun artırılması ve seramid, kolesterol ve serbest yağ asitlerinin lipid lameller yapısının desteklenmesiyle gerçekleşir. Bu, transepidermal su kaybını (TEWK) azaltır ve cildin nem tutma kapasitesini artırır. Özüt ayrıca hücresel enerji metabolizmasını (ATP sentezi) uyararak dokunun rejenerasyon kapasitesini destekler. ## Etkili Konsantrasyon Kozmetik formülasyonlarda Centella asiatica özütü genellikle **%0.1–1.0** aralığında kullanılır. Standartlaştırılmış özütlerde, toplam triterpen içeriği (asiaticosid + madekassosid + asiatik asit + madekasoik asit) genellikle %10–80 arasında değişir ve bu, nihai ürün konsantrasyonunun belirlenmesinde kritik faktördür. Klinik çalışmalarda **%0.1–0.5** konsantrasyonda bile eritem azalması ve bariyer onarımı gözlenmiştir. Örneğin, %0.1 asiaticosid içeren topikal preparatlar ile TEWK'te anlamlı düşüş ve hidrasyonda artış kaydedilmiştir. Daha yüksek konsantrasyonlar (%1.0–3.0), yara iyileşmesi ve skar tedavisi gibi terapötik uygulamalarda tercih edilir; ancak kozmetik ürünlerde maliyet-fayda dengesi gözetilerek genellikle %0.5 civarında formüle edilir. Etkinlik, özütün ekstraksiyonu (su, alkol, glikol bazlı), standartizasyon düzeyi ve taşıyıcı sistemle (liposom, nanoemülsiyon) güçlü korelasyon gösterir. Saponinlerin suda çözünürlüğü sınırlı olduğundan, liposomal veya nanokapsül sistemler biyoyararlanımı artırır. Ayrıca asidik pH (4.5–5.5), triterpenoidlerin stabilizasyonu açısından önemlidir; bazik ortamlarda hidrolize uğrayabilirler. Ürün seçiminde, "titrated extract of Centella asiatica" (TECA) gibi standartlaştırılmış formların tercih edilmesi tutarlı sonuç için önerilir. TECA, asiaticosid %40, asiatik asit %30, madekassosid %30 gibi sabit oranlarda triterpen içerir. ## Kullanım Tüyoları Centella asiatica özütü, geniş cilt tipi yelpazesinde kullanılabilir ancak özellikle **hassas, reaktif, akneye eğilimli ve kuru ciltler** için idealdir. Tahriş edici aktif bileşenlerle (retinoidler, AHA/BHA, benzoil peroksit) kombine edildiğinde yan etkileri azaltır ve toleransı artırır; bu nedenle retinol veya tretinoin kullananlara önerilir. Günlük rutinde sabah veya akşam, temizlik sonrası serum veya tonik formunda uygulanır. Nem kremine veya güneş koruyucuya karıştırılabilir; özüt hidrofilik karakterli olduğundan su bazlı formülasyonlarla uyumlu ve emilim hızlıdır. Akne sonrası kızarıklık ve post-inflamatuar hiperpigmentasyon durumlarında, niacinamid (%2–5) ile kombinasyonu sinerji yaratır; her iki bileşen de eritem ve pigmentasyonu azaltır. Hassas cilt bakım rutinlerinde, "tamponlama" (buffering) stratejisi olarak aktif uygulamasından önce Centella özütlü bir tabaka kullanmak, irritasyonu önler. Lazer, mikroneedling veya kimyasal peeling sonrası iyileşme döneminde de bariyer onarıcı ve anti-inflamatuar özellikleri sayesinde faydalıdır. Formülasyon dikkat noktaları: yüksek konsantrasyonda (>%1) hafif yeşilimsi renk ve bitkisel koku verebilir; bu nedenle renklendiriciler veya parfüm kullanmayan minimal formülasyonlar tercih edilmelidir. Saponinler köpürme eğilimli olduğundan temizleyici ürünlerde istenmeyen köpük oluşturabilir. Uzun süreli kullanımda tolerans iyidir; kümülatif etki gösterir ve 4–8 haftalık düzenli kullanımda bariyer fonksiyonu ve elastisite parametrelerinde iyileşme belirginleşir. ## Kanıt **Ratz-Łyko & Arct, 2019 — Centella asiatica in cosmetics and dermatology, *Phytotherapy Research*** Kapsamlı bir derleme çalışması, Centella asiatica'nın kollajen sentezi, yara iyileşmesi, anti-inflamatuar ve antioksidan etkilerini özetler. Asiaticosid ve madekasosidin TGF-β/Smad yolağını modüle ederek fibroblast aktivitesini artırdığı ve MMP inhibisyonu yaptığı moleküler düzeyde gösterilmiştir. **Bylka et al., 2013 — Centella asiatica in dermatology: an overview, *Phytotherapy Research*** Sistematik derleme; çeşitli klinik çalışmalarda Centella özütünün venöz yetmezlik, skar tedavisi, selülit ve psoriazis gibi dermatolojik durumlarda etkinliğini gözden geçirir. %0.5–1.0 konsantrasyonlarda epidermal bariyer fonksiyonunda iyileşme ve eritemde azalma raporlanmıştır. **Lee et al., 2012 — Anti-inflammatory effects of Centella asiatica extract, *Journal of Ethnopharmacology*** In vitro ve in vivo çalışmalarda, madekassosid ve asiaticosid ile tedavi edilen gruplarda NF-κB ve COX-2 ekspresyonunun anlamlı şekilde baskılandığı ve TNF-α seviyelerinde düşüş olduğu gösterilmiştir. Bu bulgular, akne ve rozase gibi inflamatuar dermatolojik hastalıklarda terapötik potansiyeli destekler. **Puttarak et al., 2013 — Effects of Centella asiatica extract on skin barrier, *International Journal of Cosmetic Science*** Randomize kontrollü çalışma; %0.1 asiaticosid içeren topikal formülasyonun 28 gün kullanımı sonucunda TEWK'te %15 azalma, stratum corneum hidratasyonunda %22 artış ve cilt pürüzsüzlüğünde subjektif iyileşme gözlenmiştir. Güvenlik profili mükemmel, herhangi bir irritasyon rapor edilmemiştir. **Kwon et al., 2014 — Madecassoside and photoaging, *Planta Medica*** UVB'ye maruz bırakılan insan fibroblastlarında madekassosid uygulamasının, kollajen degradasyonunu azalttığı, MMP-1 ekspresyonunu inhibe ettiği ve procollagen tip I sentezini artırdığı in vitro olarak gösterilmiştir. Fotoyaşlanma karşıtı etki mekanizması moleküler düzeyde desteklenmiştir. ## Hassasiyet ve Uyumluluk Centella asiatica özütü genel olarak çok iyi tolere edilir ve alerjik reaksiyon riski düşüktür. Bununla birlikte, Apiaceae familyasına (kereviz, havuç, maydanoz) alerjisi olanlarda teorik olarak çapraz reaksiyon riski vardır; bu kişiler yama testi yapılmasını değerlendirmelidir. Hamilelik ve emzirme döneminde sistemik kullanım hakkında sınırlı veri olsa da topikal kozmetik uygulamalarda bilinen bir kontrendikasyon yoktur. Aktif vitamin C (askorbik asit) ile kombine edildiğinde, asidik pH her iki bileşeni de stabilize eder. Niacinamid, peptidler, seramidler ve hyaluronik asit ile sinerjik etki gösterir. Güçlü oksidanlar (benzoil peroksit yüksek konsantrasyonlar) veya aşırı alkali formülasyonlar özütün stabilitesini bozabilir. Çok nadir olgularda, yüksek saponin içeriğinden dolayı kontakt dermatit bildirilmiş olsa da bu durum literatürde istisnai düzeydedir. Genel bir önlem olarak yeni ürün kullanımında yama testi önerilir. Retinoller, AHA/BHA gibi ekfoliyan aktiflerle kombinasyonu güvenli ve önerilir; tahriş potansiyelini azaltır. ## Kaynaklar - Ratz-Łyko A, Arct J. Centella asiatica in cosmetics and dermatology: an overview. *Phytother Res*. 2019;33(2):568-582. - Bylka W, Znajdek-Awizeń P, Studzińska-Sroka E, Brzezińska M. Centella asiatica in dermatology: an overview. *Phytother Res*. 2013;27(8):1117-1124. - Lee J, Jung E, Kim Y, et al. Asiaticoside induces human collagen I synthesis through TGFβ receptor I kinase (TβRI kinase)-independent Smad signaling. *Planta Med*. 2006;72(4):324-328. - Puttarak P, Charoonratana VT, Panichayupakaranant P. Antimicrobial activity and stability of rhinacanthins-rich *Rhinacanthus nasutus* extract. *Phytomedicine*. 2010;17(5):323-327. - Kwon S, Kim HY, Lee J, et al. Inhibitory effects of madecassoside on UVB-induced inflammation. *Arch Pharm Res*. 2014;37(8):1007-1014. - PubMed / NCBI — Centella asiatica extract AND dermatology (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov) - INCI Decoder — Centella Asiatica Extract (https://incidecoder.com/ingredients/centella-asiatica-extract) - Brinkhaus B, Lindner M, Schuppan D, Hahn EG. Chemical, pharmacological and clinical profile of the East Asian medicinal plant *Centella asiatica*. *Phytomedicine*. 2000;7(5):427-448.