Ethylhexyl Salicylate

**Etilheksil Salisilat** (Ethylhexyl Salicylate), salisilat ailesinin lipofilik bir türevi olup kozmetik formülasyonlarda yaygın kullanılan organik bir UVB filtresidir. Güneş koruyucu ürünlerde, gün kremleri ve makyaj bazlarında ultraviyole B ışınlarına karşı koruma sağlamak amacıyla formüle edilir. Hafif dokusu ve yüksek çözünürlüğü sayesinde modern güneş koruyucu formülasyonların vazgeçilmez bileşenlerinden biridir. ## Mekanizma Etilheksil salisilat, 290-320 nm dalga boyundaki UVB ışınlarını absorbe ederek kimyasal bir filtre görevi görür. Moleküler yapısındaki aromatik halka ve konjuge çift bağlar, UV fotonlarını absorbe edip bu enerjiyi zararsız ısı enerjisine dönüştürür. Salisilat grubunun ester formu olan bu bileşen, benzen halkasının yanındaki konjuge sistem sayesinde elektronik geçişler yaparak UV enerjiyi soğurur. Deriye uygulandığında stratum corneum tabakasında kalarak fotokimyasal koruma sağlar. UVB ışınları hücresel DNA'ya doğrudan zarar verebildiği için, bu filtrenin koruyucu etkisi özellikle güneş yanığı ve eritemi önlemede kritiktir. Molekülün lipofilik yapısı sayesinde yağlı fazlarda kolayca çözünür ve homojen bir film tabakası oluşturur. Etilheksil salisilat genellikle tek başına yeterli SPF sağlamadığı için diğer UV filtreleriyle kombinasyon halinde kullanılır. Özellikle avobenzon, oktinoksat (octinoxate) ve titanium dioxide gibi filtrelerle sinerjistik etki gösterir. Fotostabilitesi orta düzeydedir; bu nedenle formülasyonlarda octocrylene veya bemotrizinol gibi stabilizatörlerle desteklenir. Bu filtrenin penetrasyon derinliği sınırlıdır ve temel olarak epidermis yüzeyinde etki gösterir. Sistemik absorpsiyonu minimal olup, dermal uygulamada güvenlik profili yüksektir. UV absorbsiyon spektrumunun pik noktası yaklaşık 306 nm'dedir ve bu özellik UVB bölgesinde etkili koruma sağlar. ## Etkili Konsantrasyon Kozmetik formülasyonlarda etilheksil salisilat tipik olarak **%2-5** konsantrasyonda kullanılır. Avrupa Birliği düzenlemelerine göre (EU Cosmetics Regulation 1223/2009) güneş koruyucu ürünlerde maksimum izin verilen konsantrasyon **%5**'tir. ABD'de FDA tarafından henüz onaylanmamış olup, piyasadaki ürünlerde "OTC olmayan kozmetik bileşen" statüsünde yer alır. Tek başına %5 konsantrasyonda kullanıldığında yaklaşık SPF 3-4 seviyesinde koruma sağlar. Bu düşük SPF değeri nedeniyle, etilheksil salisilat nadiren tek filtre olarak kullanılır ve geniş spektrumlu koruma için mutlaka diğer UV filtrelerle kombinasyon gerektirir. Örneğin %3 etilheksil salisilat + %3 avobenzon + %5 titanium dioxide kombinasyonu ile SPF 30+ değerlerine ulaşılabilir. Günlük bakım ürünlerinde (moisturizer, BB krem) %2-3 aralığında kullanımı yaygındır ve hafif SPF desteği sağlar. Profesyonel güneş koruyucularda ise %4-5 konsantrasyonlar tercih edilir. Literatürde Couteau et al. 2012 çalışmasında (International Journal of Pharmaceutics) farklı organik filtrelerin etkinliği karşılaştırılmış ve etilheksil salisilatın orta düzey UVB absorbsiyonu gösterdiği belirtilmiştir. Formülasyon pH'sının 5-7 aralığında tutulması stabilitesi için önemlidir. Yüksek sıcaklıklarda bozunma riski nedeniyle depolama koşulları dikkate alınmalıdır. Etkili konsantrasyonun belirlenmesinde ürünün toplam SPF hedefi, diğer aktif bileşenler ve doku özellikleri rol oynar. ## Kullanım Tüyoları Etilheksil salisilat içeren ürünler tüm cilt tiplerine uygundur, ancak özellikle **yağlı ve karma ciltler** için idealdir çünkü hafif bir doku bırakır ve gözenekleri tıkamaz. Yüksek spreadability (yayılabilirlik) özelliği sayesinde beyaz kalıntı bırakmaz ve kozmetik açıdan kabul edilebilirliği yüksektir. Güneş koruyucu ürünlerde diğer filtrelerle kombinasyon esastır: - **UVA filtreleri** (avobenzon, titanium dioxide, zinc oxide) ile birlikte geniş spektrum koruma - **Octocrylene** ile fotostabilite artışı - **Niacinamide** ile pigmentasyon önleme sinerji - **Antioksidanlar** (vitamin C, E, ferulik asit) ile serbest radikal koruma takviyesi Uygulama önerileri: - Güneşe çıkmadan **15-20 dakika önce** cilde uygulayın - Yüz için yaklaşık **1/4 çay kaşığı** (1.25 ml) miktar yeterlidir - Her **2 saatte bir** veya yüzme/terleme sonrası yenileyin - Nemlendiriciden **sonra**, makyajdan **önce** uygulayın Hassas ciltlerde patch test önerilir ancak genel tolerabilite iyidir. Etilheksil salisilat içeren ürünler genellikle non-komedojenik formüle edilir ve akne eğilimli ciltler için uygundur. Retinoid veya AHA/BHA kullananlar için güneş koruma kritik olduğundan, bu kombinasyon önerilir. Gebelik ve emzirme döneminde dermal kullanım güvenlidir çünkü sistemik absorpsiyon minimal düzeydedir. Ancak her zaman hekim önerisi alınmalıdır. Çocuklarda 6 ay üzeri kullanım genellikle güvenli kabul edilir. ## Kanıt Etilheksil salisilatın güneş koruyucu etkinliği çeşitli in vitro ve in vivo çalışmalarda değerlendirilmiştir. **Kockler et al. 2012** (Journal of the German Society of Dermatology) sistematik derlemesinde organik UV filtrelerin fotoprotektif etkinliği incelenmiş ve etilheksil salisilatın UVB aralığında orta düzey absorpsiyon sağladığı doğrulanmıştır. **Scientific Committee on Consumer Safety (SCCS) 2018** raporunda, etilheksil salisilatın %5'e kadar konsantrasyonda güvenli kullanımı onaylanmıştır. SCCS, mevcut toksikolojik verilerin yeterli güvenlik marjı gösterdiğini ve dermatolojik kullanımda kabul edilebilir bir risk profili sunduğunu belirtmiştir. Dermal penetrasyon çalışmalarında sistemik maruziyet düzeylerinin endişe yaratmadığı gösterilmiştir. **Moyal & Fourtanier 2008** (Photochemical & Photobiological Sciences) çalışmasında, çoklu UV filtre kombinasyonlarının sinerjik etkileri araştırılmış ve etilheksil salisilatın özellikle avobenzon ile kombinasyonunda geniş spektrum koruma sağladığı kanıtlanmıştır. SPF in vivo testlerinde kombinasyon formülasyonların tek filtre uygulamalarından üstün performans gösterdiği saptanmıştır. **Serpone et al. 2007** (Photochemistry and Photobiology) çalışması, organik UV filtrelerin fotostabilite profilini incelemiş ve etilheksil salisilatın orta fotostabiliteye sahip olduğunu, ancak octocrylene gibi stabilizatörlerle desteklendiğinde performansının arttığını göstermiştir. **Gasparro et al. 1998** (Photochemistry and Photobiology) epidemiyolojik ve mekanistik verilerin derlemesinde, salisilat türevi filtrelerin DNA hasarını önlemede etkili olduğu ve fotokarsinojenez riskini azalttığı bildirilmiştir. ## Hassasiyet ve Uyumluluk Etilheksil salisilat genel olarak iyi tolere edilir ve **düşük alerjenik potansiyele** sahiptir. Salisilat grubundaki diğer bileşenlere (aspirin, metil salisilat) hassasiyeti olan bireylerde teorik olarak çapraz reaksiyon riski bulunsa da klinik pratikte nadirdir. Hassas ciltli bireyler patch test yapmalıdır. **Kontrendikasyonlar:** - Salisilat alerjisi (nadir, ancak dikkatli olunmalı) - 6 aydan küçük bebekler (güneş korumasında fiziksel filtreler tercih edilmeli) **Pozitif etkileşimler:** - Diğer UV filtrelerle sinerjik etki - Antioksidanlarla serbest radikal koruması güçlenir - Nemlendirici bileşenlerle (hyaluronik asit, gliserin) uyumlu **Negatif etkileşimler:** - Yüksek pH'lı formülasyonlarda degradasyon riski - Bazı metal iyonlarıyla (demir, bakır) reaksiyon potansiyeli - Oksibenzon ile karşılaştırıldığında endokrin bozucu potansiyeli çok düşüktür Gebelik ve emzirme döneminde güvenlik profili iyidir ancak hekim danışmanlığı önerilir. Çevresel açıdan, bazı organik filtrelerin aksine mercan resifleri üzerine toksik etkisi daha sınırlıdır ancak yine de çevre dostu alternatifler tercih edilebilir. ## Kaynaklar - Scientific Committee on Consumer Safety (SCCS), Opinion on Ethylhexyl Salicylate (2018) — EU Commission Safety Assessment - Kockler J et al. (2012) — Photostability of sunscreens, J Photochem Photobiol B: Biology - Moyal D & Fourtanier A (2008) — Broad-spectrum sunscreens provide better protection, Photochem Photobiol Sci - Serpone N et al. (2007) — An in vitro systematic spectroscopic examination of the photostabilities of UV filters, Photochem Photobiol - Couteau C et al. (2012) — Study of the efficacy of 18 sun filters authorized in European Union, Int J Pharm - Gasparro FP et al. (1998) — Sunscreen photobiology: molecular mechanisms and formulation strategies, Photochem Photobiol - EU Cosmetics Regulation 1223/2009 — Annex VI: List of UV filters allowed in cosmetic products - INCI Decoder Database — Personal Care Product Council