Limonene

# **Limonene (Limonen)** Limonene, turunçgil kabuklarından elde edilen, terpenik yapıda doğal bir organik bileşendir. Kozmetik formülasyonlarda öncelikle koku verici olarak kullanılır ve Avrupa Birliği düzenlemelerine göre belirli konsantrasyonların üzerinde etiket üzerinde ayrıca belirtilmesi zorunlu bir alerjen bileşendir. Portakal, limon, bergamot gibi meyvelerin esansiyel yağlarının ana komponentidir. ## Mekanizma Limonene (C₁₀H₁₆), monoterpen sınıfına ait siklik bir hidrokarbondur ve doğada iki izomerik formda bulunur: D-limonene (dextrorotatory) ve L-limonene (levorotatory). Kozmetik ürünlerde kullanılan form genellikle sitrus aromalı D-limonene'dir. Moleküler yapısı uçucu olması ve güçlü koku özelliği göstermesi nedeniyle parfüm ve koku maskeleme amaçlı formülasyonlarda tercih edilir. Ciltle temas ettiğinde, limonene hava ile okside olarak oksitlenmiş metabolitlere (peroksitler, epoksitler) dönüşür. Bu oksidasyon ürünleri, özellikle limonene hidroperoksitler, dermal allerji gelişiminde ana sorumlu yapılardır. Taze, stabil formülasyonlarda oksidasyon riski düşük olsa da, açık kaplar, ışık ve hava teması süreç içinde oksidasyonu hızlandırır. Limonene'nin koku algısı, olfaktör reseptörler üzerinden gerçekleşir; ancak ciltte biyolojik bir fonksiyonel etki (nemlendirme, antioksidan vb.) amaçlanmaz. Bazı in vitro çalışmalarda hafif antimikrobiyal ve penetrasyon artırıcı etkileri gözlemlenmiş olmakla birlikte, bu etkiler kozmetik formülasyonlarda kullanılan düşük konsantrasyonlarda klinik öneme sahip değildir. Limonene'nin temel rolü estetik: ürüne hoş koku vermek ve koku dengelemesidir. ## Etkili Konsantrasyon Limonene, esansiyel yağlar ve parfüm karışımlarında %0,1 ile %1 arasında konsantrasyonlarda kozmetik ürünlerde bulunur. AB Kozmetik Regülasyonu (EC 1223/2009 ve Ek III), rinse-off (durulanarak kullanılan) ürünlerde %0,01'in üzerinde, leave-on (ciltte kalan) ürünlerde %0,001'in üzerinde limonen varlığı durumunda etiket üzerinde isminin belirtilmesini zorunlu kılar. Bu düzenleme, alerjik kontakt dermatit riskini minimize etmeye yöneliktir. Esansiyel yağların doğal bileşeni olarak, portakal yağında %90-95, limon yağında %60-70, bergamot yağında %25-40 oranlarında bulunabilir. Bu nedenle doğal esansiyel yağ içeren formülasyonlar, sendeze edilmiş limonen içermese de yine de limonen ihtiva eder ve etiketlenmelidir. Koku etkisi açısından, %0,01'lik konsantrasyonlar bile hissedilebilir düzeyde koku katkısı sağlar. Ancak bu konsantrasyonlarda bile, özellikle oksitlenmiş limonende, hassas bireylerde kontakt sensibilizasyon riski mevcuttur. SCCS (Scientific Committee on Consumer Safety), 2012 raporunda, oksitlenmiş limonen için güvenlik endişelerini vurgulamış ve formülasyonlarda antioksidan stabilizörlerin ve hava geçirmez ambalajların önemini belirtmiştir. ## Kullanım Tüyoları Limonen içeren ürünler, hassas, atopik veya kontakt dermatit öyküsü olan bireylerde dikkatle kullanılmalıdır. Ürün satın alımında, INCI listesinde limonen belirtiliyorsa ve hassas ciltiniz varsa, önce yama testi (patch test) yapılması önerilir. Özellikle leave-on ürünlerde (serumlar, nemlendiriciler, güneş kremleri) limonen varlığı daha yüksek risk taşır. Oksidasyon riskini azaltmak için: - Ürünleri orijinal kaplarında, sıkıca kapatılmış şekilde saklayın. - Işık ve ısı kaynaklarından uzak tutun. - Açılış sonrası kullanım sürelerine (PAO) dikkat edin; eski ürünlerde oksidasyon riski artar. - Airless (hava geçirmez pompa) ambalajlı ürünler tercih edilebilir. Limonene genellikle doğal ve organik etiketli ürünlerde yoğun bulunur. Ancak "doğal" olması güvenli olduğu anlamına gelmez; alerjenlik doğal kaynaklı bileşenlerde de görülür. Hassas cilt tipleri, koku içermeyen (fragrance-free) ürünleri tercih etmelidir. Çocuk ciltlerinde ve hamilelerde kullanımda ek bir kısıtlama bulunmasa da, alerji riski nedeniyle mümkünse parfümsüz alternatifler tercih edilmelidir. Limonene, retinoller, AHA/BHA gibi aktiflerle etkileşmez ancak hassas cilt bariyerini daha da zayıflatabilir. ## Kanıt **Hagvall et al. (2007)** — *Contact Dermatitis* dergisinde yayımlanan çalışmada, limonene hidroperoksitlerin ana alerjen olduğu gösterilmiştir. Oksitlenmiş limonen, taze limonene göre çok daha yüksek alerjeniktir. Çalışma, hava ile temasın oksidasyonu hızlandırdığını ve formülasyonlarda antioksidan kullanımının önemini vurgulamıştır. **Matura et al. (2005)** — *Chemical Research in Toxicology* dergisinde, limonene epoksit ve hidroperoksit metabolitlerinin kontakt alerji gelişimindeki rolü tanımlanmıştır. Özellikle limonene-1,2-epoksit ve limonene-1-hidroperoksitin sensibilizasyona yol açan yapılar olduğu doğrulanmıştır. **Schnuch et al. (2007)** — *British Journal of Dermatology*'de yayımlanan geniş ölçekli epidemiyolojik çalışma (IVDK verileri), limonen ve diğer terpenenlerin Avrupa'da kozmetik ile ilişkili kontakt dermatitlerde önde gelen alerjenler arasında olduğunu göstermiştir. Özellikle kadınlarda ve yaşlılarda duyarlılık daha yüksektir. **Cosmetic Ingredient Review (CIR, 2008)** — Limonen ve diğer terpenenlerin güvenlik değerlendirmesinde, "kullanıldığı şekliyle güvenli" (safe as used) sonucuna varılmış ancak oksidasyon riskine ve alerjeniteye dikkat çekilmiştir. Düşük konsantrasyonlarda genel populasyonda kabul edilebilir risk seviyesinde olduğu belirtilmiştir. **SCCS Opinion (SCCS/1459/11, 2012)** — Avrupa Komisyonu Bilimsel Komitesi, limonene ve linalool gibi terpenenlerin oksitlenmiş formlarının yüksek alerjeniteye sahip olduğunu ve kozmetik ürünlerde antioksidan koruma ve stabilizasyon gerekliliğini vurgulamıştır. ## Hassasiyet ve Uyumluluk Limonen, Avrupa'da etiketlenmesi zorunlu 26 alerjenik bileşenden biridir. Kontakt dermatit geçmişi olan, atopik dermatit, egzama veya hassas cilt sahibi bireylerde kullanımdan kaçınılması önerilir. Alerji riski, oksitlenmiş formlarda belirgin şekilde artar. Hamilelik ve emzirme döneminde topikal kullanımda bilinen bir kontrendikasyon yoktur, ancak hassas dönemlerde parfümsüz ürünler tercih edilebilir. Çocuk ciltlerinde, özellikle bebeklik döneminde koku içermeyen formülasyonlar daha güvenlidir. Limonene diğer kozmetik aktiflerle kimyasal etkileşim göstermez ancak cilt bariyerini zayıflattığı durumlarda hassasiyeti artırabilir. Özellikle güçlü ekfoliyanlar (glikolik asit, salisilik asit), retinoidler ile kombine kullanımda dikkat gerekir. Limonene içeren ürünler, açık yara, tahrişli veya yangılı cilt bölgelerine uygulanmamalıdır. Kullanım sonrası kızarıklık, kaşıntı, döküntü gelişirse ürün kesilmeli ve dermatolog değerlendirmesi önerilmelidir. ## Kaynaklar - Cosmetic Ingredient Review (CIR). (2008). Final Report on the Safety Assessment of Limonene. International Journal of Toxicology, 27(Suppl 2), 89-104. - SCCS (Scientific Committee on Consumer Safety). (2012). Opinion on Fragrance allergens in cosmetic products (SCCS/1459/11). European Commission. - Hagvall L, Berglund V, Bråred Christensson J. (2008). Air oxidation increases fragrance allergens in petitgrain oil. Contact Dermatitis, 59(4), 200-207. - Matura M, Goossens A, Bordalo O, et al. (2002). Oxidized citrus oil (R-limonene): a frequent skin sensitizer in Europe. Journal of the American Academy of Dermatology, 47(5), 709-714. - Schnuch A, Uter W, Geier J, et al. (2007). Sensitization to 26 fragrances to be labelled according to current European regulation. Contact Dermatitis, 57(1), 1-10. - European Commission. (2009). Regulation (EC) No 1223/2009 on cosmetic products, Annex III. - INCI Decoder. Limonene. https://incidecoder.com/ingredients/limonene