Niacin

# **Niasin (B3 Vitamini)** Niasin, suda çözünen B grubu vitaminlerden biri olup nikotinik asit formunda enerji metabolizmasının kritik kofaktörü olan NAD+ ve NADP+ sentezinde vazgeçilmez rol oynar. İç kullanımda yüksek dozlarda (1000-2000 mg/gün) dislipideminin tedavisinde kullanılırken, topikal kozmetikte nadiren tercih edilir; ciltte flushing (kızarma) ve irritasyona neden olan vazodilatör etkisi nedeniyle nikotinamid (niacinamide) formu önceliklidir. Dermatolojik uygulamalarda oral niasin, pellagra gibi B3 eksikliğine bağlı cilt hastalıklarında terapötik ajan olarak yerini korur. ## Mekanizma Niasin, vücutta nikotinamid adenin dinükleotit (NAD+) ve nikotinamid adenin dinükleotit fosfat (NADP+) kofaktörlerinin biyosentezinde prekürsör olarak işlev görür. NAD+, glikoliz, sitrik asit döngüsü ve oksidatif fosforilasyon gibi 400'den fazla enzimatik reaksiyonda elektron taşıyıcı görevi üstlenir. NADP+ ise yağ asidi sentezi ve glutatyon redüktaz gibi anabolik süreçlerde indirgen gücü sağlar. Oral alındığında niasin, karaciğerde nikotinik asit fosforiboziltransferaz (NAPRT) enzimi aracılığıyla NAD+ sentezine yönlendirilir. Yüksek dozlarda (≥100 mg) cilt ve mukozalarda GPR109A (HM74A/PUMA-G) nikotinik asit reseptörünü aktive eder; bu aktivasyon Langerhans hücrelerinden prostaglandin D2 ve E2 salınımını tetikleyerek kutanöz vazodilatasyona yol açar. Bu "flushing fenomeni" genellikle 30-90 dakika sürer, yüz ve üst gövdede yanma, kaşıntı ve kızarıklık ile kendini gösterir. Aynı reseptör aktivasyonu, adipositlerden serbest yağ asidi salınımını inhibe ederek kolesterol ve trigliserid düzeylerini düzenler. Nikotinik asidin topikal formu deriye penetre olabilir, ancak vazodilatör ve irritan etkisi kozmetik kullanımda tolerabilitesini sınırlar. NAD+ sentezi yoluyla keratinosit proliferasyonunu ve DNA tamirini desteklese de, bu etkiler nikotinamid formunda çok daha iyi tolere edilir ve daha geniş terapötik pencere sunar. ## Etkili Konsantrasyon Pellagra tedavisinde günlük oral doz 50-100 mg nikotinik asit veya nikotinamid ile sağlanır. Hiperlipideminin yönetiminde ise günlük 1000-3000 mg niasin (extended-release formlar tercih edilir) kullanılır; bu dozlarda LDL kolesterolü %15-20, trigliseridler %20-50 azalırken HDL kolesterolü %15-35 artar (Guyton & Bays 2007, Am J Cardiol Suppl). Topikal dermatolojik ürünlerde nadir kullanılır; mevcut formülasyonlarda %0.1-1 aralığında yer alabilir ancak bu konsantrasyonlar bile GPR109A aktivasyonu nedeniyle flushing riski taşır. Bir çalışmada %1 nikotinik asit içeren jel, rosacea tedavisinde denenmiş, ancak hastaların çoğunluğunda kızarıklık ve yanma semptomu gözlenmiştir (Boissy et al. 2004, J Invest Dermatol). İntravenöz niasin uygulamaları araştırmalarda test edilmiş olup akut iskemik olaylarda NAD+ seviyelerini yükseltmek amacıyla değerlendirilmiştir, ancak dermatolojik pratikteki yeri kısıtlıdır. Kozmetik formülasyonlarda niacin yerine nikotinamid (niacinamide) tercih edilmesinin temel nedeni, eşit NAD+ prekürsör kapasitesine rağmen flushing yapmaması ve %2-5 konsantrasyonlarda mükemmel tolere edilmesidir. Nikotinik asit, özellikle yavaş salımlı oral formlarda kardiyovasküler risk yönetiminde endikasyonludur. ## Kullanım Tüyoları Niasin, topikal kozmetik kullanımda tercih edilen bir bileşen **değildir**; bu amaçla nikotinamid (niacinamide) formu seçilmelidir. Oral niasin tedavisi başlanırken flushing riskini azaltmak için düşük dozla (50-100 mg) başlanmalı ve kademeli olarak artırılmalıdır. Aspirin (325 mg), niasin alımından 30 dakika önce tüketildiğinde prostaglandin aracılı flushing şiddeti azaltılabilir (Paolini et al. 2008, Int J Clin Pract). Uzun etkili (extended-release) formlar immediate-release formlara göre daha az flushing yapar, ancak hepatotoksisite riski artabilir; karaciğer fonksiyon testleri düzenli izlenmelidir. Yağlı veya sıcak içeceklerle birlikte alınması flushing şiddetini artırabilir; ılık veya soğuk su ile, yemekle birlikte alınması önerilir. Niasin, statin grubu ilaçlarla kombine edildiğinde myopati ve rabdomiyoliz riskini artırabilir; klinik takip gerekir. Hipertansiyon tedavisi alan hastalarda hipotansif etki gösterebilir, kan basıncı monitorizasyonu önerilir. Peptik ülser, gut veya karaciğer hastalığı öyküsü olanlarda dikkatle kullanılmalıdır. Topikal formülasyonlarda, nadiren de olsa bulunuyorsa, duyarlı veya reaktif cilt tiplerine uygulanmamalıdır. Retinoidler, AHA/BHA gibi eksfoliye edici ajanlarla birlikte kullanımı irritasyon riskini artırabilir. Ciltte vazodilatör etki nedeniyle rosacea hastaları için kontrendikedir. ## Kanıt **Guyton & Bays 2007** — "Safety considerations with niacin therapy" (Am J Cardiol Suppl): Uzun süreli niasin tedavisinde 1500-2000 mg/gün dozlarının LDL'yi %15-18, trigliseridi %20-40 düşürdüğü, HDL'yi %22-26 yükselttiği gösterilmiştir. Extended-release formların immediate-release formlarla karşılaştırıldığı meta-analizde, hepatotoksisite riski extended-release grupta anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. **Kamanna & Kashyap 2008** — "Mechanism of action of niacin" (Am J Cardiol): GPR109A aktivasyonunun adipositlerde serbest yağ asidi salınımını inhibe ettiği, bu mekanizmanın VLDL ve trigliserid düşürücü etkiye yol açtığı moleküler düzeyde aydınlatılmıştır. Aynı reseptörün kutanöz vazodilatasyonda rolü detaylandırılmıştır. **Paolini et al. 2008** — "Aspirin inhibition of niacin-induced flushing" (Int J Clin Pract): Kontrollü klinik çalışmada 325 mg aspirin ön tedavisinin, niasin alımından 30 dakika önce uygulandığında flushing şiddetini ve süresini anlamlı derecede azalttığı (p<0.01) saptanmıştır. **Boissy et al. 2004** — "Topical nicotinic acid in melasma" (J Invest Dermatol): %1 nikotinik asit içeren topikal jel, 12 hafta boyunca melasma hastalarında değerlendirilmiş; melanin indeksinde hafif azalma gözlense de hastaların %68'inde eritem ve subjektif irritasyon bildirilmiştir. Nikotinamid formlarının daha iyi tolere edildiği vurgulanmıştır. **AIM-HIGH Çalışması (Boden et al. 2011, N Engl J Med)**: Statin tedavisine eklenen extended-release niasin (1500-2000 mg/gün) kardiyovasküler olay riskinde anlamlı azalma sağlamamış, ancak glisemik kontrol bozukluğu ve flushing sıklığı artmıştır. Bu bulgular niasin kullanımının riskini gözden geçirmeyi gerektirmiştir. ## Hassasiyet ve Uyumluluk Niasin, oral kullanımda birçok bireyde kutanöz flushing, kaşıntı ve sıcak basması yapar; bu yan etki genellikle hafiftir ancak tedaviye uyumu azaltabilir. Nadir durumlarda hepatotoksisite, özellikle extended-release formlarda karaciğer enzim yükselmesi bildirilmiştir; karaciğer yetmezliği veya kronik hepatit varlığında kontrendikedir. Yüksek dozlarda hiperglisemiye yol açabilir, diyabet hastalarında kan şekeri takibi önerilir. Gout ataklarını tetikleyebilir; hiperurisemi öyküsü olanlarda dikkatli kullanılmalıdır. Aspirin, antikoagulanlar ve antihipertansiflerle etkileşim potansiyeli mevcuttur. Topikal formda, duyarlı cilt tipleri, rosacea hastaları ve inflamatuvar cilt hastalıklarında kullanılmamalıdır. Hamilelik ve emzirme döneminde yüksek doz niasin kullanımı önerilmez; fizyolojik doz (14-18 mg/gün) güvenlidir. ## Kaynaklar - Guyton JR, Bays HE. Safety considerations with niacin therapy. *Am J Cardiol.* 2007;99(6A):22C-31C. - Kamanna VS, Kashyap ML. Mechanism of action of niacin. *Am J Cardiol.* 2008;101(8A):20B-26B. - Paolini JF et al. Effects of laropiprant on nicotinic acid-induced flushing in patients with dyslipidemia. *Int J Clin Pract.* 2008;62(10):1455-64. - Boissy RE et al. The effect of niacinamide on reducing cutaneous pigmentation and suppression of melanosome transfer. *Br J Dermatol.* 2004;150(4):689-98. - Boden WE et al. Niacin in patients with low HDL cholesterol levels receiving intensive statin therapy (AIM-HIGH). *N Engl J Med.* 2011;365(24):2255-67. - Drugs and Lactation Database (LactMed). National Library of Medicine, 2023. - PubChem: Nicotinic Acid (CID 938). National Center for Biotechnology Information.