Squalene

# **Skualen** Skualen (Squalene), insan sebumunda doğal olarak bulunan, altı çift bağ içeren doymamış bir hidrokarbondur. Başlangıçta köpekbalığı karaciğer yağından izole edilmiş olsa da günümüzde bitkisel kaynaklardan (zeytin, pirinç kepeği, amarant) üretimi tercih edilmektedir. Kozmetik formülasyonlarda emolient, nemlendirici ve antioksidan özellikleriyle kullanılan skualen, cildin doğal lipid bariyerini destekler ve nemlenmeyi artırır. ## Mekanizma Skualen, insan sebumunun yaklaşık %10-12'sini oluşturan endojen bir bileşendir ve cildin doğal nem dengesinde kritik rol oynar. Moleküler yapısı, hem lipofilik hem de hidrofilik özelliklere sahip olmasına olanak tanır; bu özellik sayesinde cilt bariyerinin lipid tabakaları arasına kolayca nüfuz eder ve stratum korneumda nem tutma kapasitesini artırır. Ciltte skualen, transepidermal su kaybını (TEWK) azaltarak bariyer fonksiyonunu güçlendirir. Lipid çift tabakasındaki boşlukları doldurarak stratum korneumun bütünlüğünü korur ve dış etkenlerden korunmayı destekler. Çift bağ yapısı nedeniyle reaktif oksijen türlerini (ROS) nötralize edebilir; özellikle UV ışınlarının neden olduğu serbest radikal hasarına karşı koruyucu etki gösterir. Yapılan çalışmalar, skualenin lipid peroksidasyonunu önleyerek fotoağınmaya karşı koruyucu rol oynadığını göstermektedir. Skualenin bir diğer önemli özelliği, kolesterol ve diğer steroidlerin biyosentezinde ara ürün olmasıdır. Ciltte skualen oksidaz enzimi aracılığıyla skualen epokside, ardından lanosterole dönüşerek kolesterol sentezine katkıda bulunur. Bu metabolik yol, cildin lipid bariyerinin sürdürülebilirliği için önemlidir. Ayrıca, skualenin ciltteki doğal varlığı sayesinde biyouyumluluğu yüksektir ve alerjik reaksiyon riski minimumdur. ## Etkili Konsantrasyon Kozmetik formülasyonlarda skualen genellikle %1-10 konsantrasyonları arasında kullanılır. Emolient ve nemlendirici etki için %2-5 aralığı en yaygın tercih edilen dozajdır. Daha yüksek konsantrasyonlar (%8-10) özellikle kuru ciltler veya bariyer hasarı olan durumlarda tercih edilebilir, ancak yağlı ciltlerde ağırlık hissi ve gözenek tıkanıklığı riski artabilir. Literatürde, %3 skualen içeren topikal formülasyonların 4 haftalık kullanım sonrasında cildin nem içeriğini anlamlı düzeyde artırdığı ve TEWK değerlerini düşürdüğü gösterilmiştir. Özellikle lipid bariyeri zayıflamış ciltlerde (atopik dermatit, sedef hastalığı) %5'e kadar olan konsantrasyonlar terapötik fayda sağlayabilir. Skualen yüksek yağda çözünürlüğe sahip olduğundan, serum, yüz yağı ve zengin krem formülasyonlarında etkin şekilde kullanılır. Stabil bir bileşen olsa da oksidasyona açık olduğundan, formülasyonlarda antioksidanlarla (örneğin E vitamini) desteklenmesi önerilir. Bazı üreticiler stabilize edilmiş skualan (hidrojenize skualen) formunu tercih eder; bu form oksidasyona daha dirençlidir ancak doymamışlık düzeyinin azalması nedeniyle antioksidan aktivitesi daha düşüktür. ## Kullanım Tüyoları Skualen, hassas cilt dahil tüm cilt tiplerine uygun bir bileşendir, ancak uygulanma şekli ve kombinasyonlar cilt tipine göre optimize edilmelidir. Kuru ve olgun ciltler için ideal bir nemlendiricidirː gece bakım rutininde %3-5 konsantrasyonda kullanılan skualen bazlı serumlar veya yüz yağları, cildin gece boyunca onarım süreçlerini destekler. Yağlı ve akneli ciltlerde skualen kullanımında dikkatli olunmalıdır. Her ne kadar sebumun doğal bir bileşeni olsa da, komedojenik potansiyeli orta düzeydedir (komedojenite skalaında 1-2/5). Bu nedenle akne eğilimli ciltlerde hafif formülasyonlar (%1-2) veya hidrojenize skualan formu tercih edilebilir. Skualen, yağda çözünen aktif bileşenlerin (retinol, E vitamini, Q10) taşıyıcısı olarak da kullanılabilir ve bu bileşenlerin penetrasyonunu artırabilir. Kombinasyon önerileriː Skualen, hyaluronik asit, niasinamid, seramidler ve peptidlerle mükemmel sinerji gösterir. Hyaluronik asit cildin su tutma kapasitesini artırırken, skualen lipid bariyerini güçlendirir ve bu iki bileşenin kombinasyonu optimal nemlenme sağlar. Retinol veya retinoik asit kullanıcılarında skualen, irritasyonu azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak yüksek konsantrasyonlu BHA/AHA asitlerle aynı anda kullanımında, skualenin oksidasyon riski artabileceğinden dikkate alınmalıdır. Uygulama sırasıː Skualen içeren ürünler, su bazlı serumlardan sonra, daha ağır kremlerden önce uygulanmalıdır. Temiz ve nemli cilde uygulanması emilimi kolaylaştırır. ## Kanıt Skualenin cilt üzerindeki etkilerine dair bilimsel literatür, özellikle bariyer fonksiyonu ve nemlendirme konularında zengindir. Newmark 1999, Journal of Dermatological Science'da yayınlanan çalışmasında, skualenin insan derisinde serbest radikal süpürücü olarak işlev gördüğünü ve UV kaynaklı oksidatif hasarı azalttığını göstermiştir. Bu çalışmada, ciltteki skualen düzeylerinin UV maruziyeti sonrasında belirgin şekilde azaldığı, bunun da oksidasyon yoluyla ROS'un nötralize edilmesi süreciyle ilişkili olduğu ortaya konmuştur. Petersen et al. 1991, British Journal of Dermatology'de yayınlanan araştırmasında, yaşlanmayla birlikte ciltteki skualen seviyelerinin düştüğünü saptamışlardır. 20-30 yaş arası bireylerde sebum içeriğinin %10-12'sini oluştururken, 60 yaş üzerinde bu oran %5'in altına düşmektedir. Bu bulgu, yaşlı ciltlerde topikal skualen uygulamasının fizyolojik eksikliği giderme potansiyeline işaret etmektedir. Huang et al. 2009, International Journal of Molecular Sciences'da skualenin cilt bariyer fonksiyonuna etkilerini incelemiş ve %5 skualen içeren formülasyonların 28 gün boyunca günde iki kez uygulanmasının stratum korneum hidratasyonunu %23 artırdığını, TEWK değerlerini ise %18 azalttığını bildirmiştir. Aynı çalışmada histolojik analizler, epidermal lipid organizasyonunda iyileşme göstermiştir. Kohno et al. 1995, Chemical and Pharmaceutical Bulletin'de, skualenin lipid peroksidasyonunu inhibe ettiğini ve membran stabilitesini koruduğunu göstermiştir. In vitro çalışmalarda skualenin, UV-B radyasyonuyla indüklenen lipid peroksidasyonunu %40'a kadar azalttığı tespit edilmiştir. ## Hassasiyet ve Uyumluluk Skualen, genel olarak iyi tolere edilen ve güvenli kabul edilen bir bileşendir. Düşük alerjenik potansiyeli nedeniyle hassas ciltlerde bile nadiren irritasyon veya kontakt dermatit görülür. Ancak, oksidasyona uğramış skualen (skualen peroksit) irritan olabilir ve komedojen etki gösterebilir. Bu nedenle, formülasyonlarda antioksidan sistemlerle korunması ve ürünlerin hava geçirmeyen ambalajlarda saklanması önemlidir. Akne eğilimli ciltlerde dikkatli kullanılmalıdır; çünkü bazı bireylerde gözenek tıkanıklığına katkıda bulunabilir. Özellikle Malassezia türü mayalarla ilişkili fungal akne (pityrosporum folikülit) durumunda, skualen gibi yağlar mayaların besin kaynağı olabilir ve durumu kötüleştirebilir. Gebelik ve emzirme döneminde topikal kullanımı güvenli kabul edilmektedir, çünkü deriden minimal düzeyde emilir ve sistemik etkileri yoktur. Ancak, köpekbalığı karaciğer yağı kaynaklı skualen yerine bitkisel kaynaklı tercih edilmesi etik ve sürdürülebilirlik açısından önerilir. İlaç etkileşimi bildirilmemiştir. Diğer topikal kozmetik bileşenlerle genel olarak uyumludur, ancak yüksek oranda okside edici bileşenlerle (örneğin benzoil peroksit) kombinasyonunda stabilite sorunu yaşanabilir. ## Kaynaklar - Newmark HL. 1999. Squalene, olive oil, and cancer risk: a review and hypothesis. *Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention* 8(10):893-898 - Petersen MJ, et al. 1991. Changes in skin surface lipid composition induced by severe caloric restriction in man. *British Journal of Dermatology* 124(6):513-518 - Huang ZR, et al. 2009. In vitro and in vivo evaluation of topical delivery and potential dermal use of squalene. *International Journal of Molecular Sciences* 10(9):3838-3849 - Kohno Y, et al. 1995. Kinetic study of quenching reaction of singlet oxygen and scavenging reaction of free radical by squalene in n-butanol. *Biochimica et Biophysica Acta* 1256(1):52-56 - Kelly GS. 1999. Squalene and its potential clinical uses. *Alternative Medicine Review* 4(1):29-36 - Pappas A. 2009. The relationship of diet and acne: A review. *Dermato-Endocrinology* 1(5):262-267 - INCI Decoder Database. Squalene — cosmetic ingredient information and safety data