Triethanolamine

# **Trietanolamin (TEA)** Trietanolamin (TEA), etilen oksit ve amonyağın reaksiyonundan elde edilen sentetik bir aminoalkol bileşiğidir. Kozmetik formülasyonlarda öncelikle pH ayarlayıcı ve emülgatör olarak kullanılır; asidik bileşenleri nötralize ederek ürünün cilt için uygun pH aralığına getirilmesini sağlar. Özellikle jel, krem ve losyon formülasyonlarında stabilite ve doku optimizasyonu için tercih edilir. ## Mekanizma Trietanolamin, üçüncül bir amin yapısına sahip zayıf bir bazdır (pKa ≈ 7.8). Formülasyonda bulunan asidik bileşenlerle (örneğin AHA'lar, askorbik asit, karbomerler) proton transferi yoluyla reaksiyona girerek nötralizasyon sağlar. Bu süreçte asidin serbest H⁺ iyonları TEA'nın azot atomuna bağlanır ve pH hedeflenen aralığa (genellikle 5-7) çekilir. Moleküler düzeyde, TEA'nın üç hidroksietil grubu (-CH₂CH₂OH) sayesinde hem hidrofilik hem de lipofilik özellikler taşır. Bu amfifilik yapı, yağ-su arayüzeyinde emülsifikasyon kabiliyeti kazandırır. Özellikle yağ asitleri (stearik asit, setil alkol vb.) ile kombinasyonunda, TEA-yağ asidi sabunu oluşturarak emülsiyon stabilitesini artırır. Ciltle temas halinde, TEA'nın pH düzenleyici etkisi stratum corneum'un doğal tampon kapasitesini destekler. Sağlıklı cilt pH'sı (4.5-5.5) için optimize edilmiş formülasyonlarda, TEA asiditesi yüksek aktif maddelerin tahriş potansiyelini azaltarak bariyer fonksiyonunu korur. Ancak yüksek konsantrasyonlarda (>5%) alkalinite cildin lipid matriksini bozabilir ve geçici tahriş oluşturabilir. TEA'nın stabilizasyon mekanizması, kolloidal sistemlerde elektrostatik itme kuvvetlerini artırarak partikül agregasyonunu önlemeyi içerir. Bu özellik, pigment içeren (fondöten, kapatıcı) ürünlerde homojen dağılım ve uzun raf ömrü sağlar. ## Etkili Konsantrasyon Kozmetik ürünlerde TEA konsantrasyonu genellikle %0.1-5 aralığındadır. pH ayarlama amacıyla, formülasyonun asiditesine bağlı olarak %0.5-2 gibi düşük konsantrasyonlar yeterli olur. Emülsifikasyon ve viskozite artırma hedeflendiğinde ise %2-5 aralığı tercih edilir. Cosmetic Ingredient Review (CIR) paneli, TEA'nın kozmetiklerde %5'e kadar güvenli kullanılabileceğini belirtmiştir. Ancak leave-on ürünlerde (gündüz kremi, fondöten) mümkün olan en düşük etkili konsantrasyonun hedeflenmesi önerilir. Rinse-off ürünlerde (şampuan, duş jeli) %5'e kadar kullanım daha yaygındır çünkü cilt teması süresi kısıtlıdır. pH ayarlama için gerekli TEA miktarı, formülasyondaki asidin pKa değerine ve hedef pH'ya bağlıdır. Örneğin %2'lik bir glikolik asit serumunu pH 3.5'tan 4.0'a yükseltmek için yaklaşık %0.1-0.3 TEA yeterli olabilirken, %10 askorbik asit içeren bir formülasyonda bu oran %1-2'ye çıkabilir. Endüstriyel pratikte, TEA genellikle %10-30'luk stok çözeltiler halinde formülasyona damla damla eklenir ve pH metre ile sürekli izlenerek hedef pH'ya ulaşılır. Bu yöntem, aşırı nötralizasyonun ve aktif madde etkisizleşmesinin önüne geçer. ## Kullanım Tüyoları **Formülasyon kombinasyonları:** TEA, AHA/BHA içeren eksfolyan ürünlerde asiditeyi tolere edilebilir düzeye çekmek için idealdir. Ancak retinoide benzeri pH'a duyarlı aktif maddelerle dikkatli kullanılmalıdır; aşırı nötralizasyon aktiviteyi azaltabilir. Vitamin C (L-askorbik asit) serumlarında, pH'yı 3.0-3.5 aralığında tutmak için kontrollü TEA eklemesi stabiliteyi artırır. **Emülsifikasyon uygulamaları:** Stearik asit veya setil alkol gibi yağlı fazlarla birlikte kullanıldığında, TEA in-situ sabun oluşumunu sağlar. Bu kombinasyon, krem ve losyonlarda pürüzsüz doku ve uzun raf ömrü sağlar. Ancak sentetik emülgatörler (polisorbatlar, PEG türevleri) ile kombine edildiğinde, fazla TEA sistem stabilitesini bozabilir. **Cilt tipi uygunluğu:** Normal ve yağlı ciltler TEA içeren formülasyonları genellikle iyi tolere eder. Hassas, kuru veya atopik deride, %2'nin üzerindeki konsantrasyonlar bariyer bozulmasına ve tahriş riskine yol açabilir. Rozasea veya egzama hikayesi olan kişiler, TEA içeriği düşük ürünleri tercih etmelidir. **Uygulama zamanlaması:** TEA içeren eksfolyan ürünler akşam kullanımında daha uygundur, çünkü güneş ışığı hassasiyeti arttırabilir. Sabah kullanımında, üzerine mutlaka SPF 30+ koruyucu uygulanmalıdır. **Saklama koşulları:** TEA, havadaki CO₂ ile reaksiyona girerek karbonat oluşturabilir ve formülasyon pH'sını değiştirebilir. Bu nedenle ürünler sıkıca kapalı, serin ve kuru ortamda saklanmalıdır. ## Kanıt **CIR güvenlik değerlendirmesi (2013):** Cosmetic Ingredient Review paneli, TEA'nın %5'e kadar konsantrasyonlarda kozmetik kullanımı için güvenli olduğunu yeniden teyit etmiştir. Ancak nitrozasyon ajanlı bileşenlerle (nitritler) eş zamanlı kullanımda N-nitrozo türevleri oluşma riski nedeniyle dikkatli olunması gerektiğini vurgulamıştır (*Int J Toxicol*, 2013). **Fiume ve ark. (2015) — CIR sistematik derleme:** 30 yıllık kullanım verileri ve toksikositite çalışmalarının değerlendirildiği kapsamlı raporda, TEA'nın kısa süreli cilt temasında minimal irritasyon potansiyeli gösterdiği, ancak %10 üzeri konsantrasyonlarda orta düzeyde tahriş riski bulunduğu belirtilmiştir (*Int J Toxicol*, 2015). **Fisher ve ark. (1980) — patch test çalışması:** 20 yıllık dermatit vaka analizi içeren bu klasik çalışmada, TEA'nın alerjik kontakt dermatit insidansının %1'in altında olduğu, ancak tekrarlayan uzun süreli maruziyet durumunda hassasiyet gelişebileceği gösterilmiştir (*Contact Dermatitis*, 1980). **SCCS Opinion (2017):** Avrupa Komisyonu Bilimsel Komitesi, TEA'nın kozmetik ürünlerde maksimum %2.5 konsantrasyonda kullanımını güvenli bulmuş, ancak nitrozo bileşik oluşum riskini minimize etmek için nitrit içeren formülasyonlardan kaçınılmasını önermiştir. **Nohynek ve ark. (2004) — dermal absorbsiyon:** In vitro insan derisi modellerinde yapılan çalışmada, TEA'nın topikal uygulamada sistemik absorpsiyonunun minimal (<2%) olduğu ve stratum corneum tarafından etkin şekilde bariyerlendiği gösterilmiştir (*Toxicology and Applied Pharmacology*, 2004). ## Hassasiyet ve Uyumluluk **Kontrendikasyonlar:** Aktif kontakt dermatit, ekzama atağı veya açık yara bulunan bölgelere TEA içeren ürünler uygulanmamalıdır. Alkalinite mevcut inflamasyonu artırabilir. Bilinen TEA hassasiyeti olan kişiler (nadir, <%1) tamamen kaçınmalıdır. **İnkompatibiliteler:** TEA, formülasyonda nitrit tuzu (sodyum nitrit) veya nitrozo grup içeren koruyucularla (bazı parabenlerin stabilizeleri) bir arada bulunmamalıdır. Bu kombinasyon, potansiyel karsinojen N-nitrozodietanolamin (NDELA) oluşumuna yol açabilir. FDA ve AB kozmetik düzenlemeleri bu riski minimize etmek için nitrit içeren formülasyonlarda TEA kullanımını kısıtlamaktadır. **Polimerik jelleştiricilerle etkileşim:** Karbomer, Carbopol gibi akrilik asit polimerleri TEA ile nötralize edildiğinde ideal jel yapısı oluşur, ancak aşırı TEA eklenmesi jel yapısını bozar ve formülasyon akışkanlığını kaybeder. Titrasyona dayalı dikkatli ekleme gereklidir. **Hamilelik ve emzirme:** Topikal kullanımda minimal sistemik absorpsiyon nedeniyle gebelik kategorisi B kabul edilir. Ancak geniş vücut yüzeylerine yüksek konsantrasyonlu uygulama prenatal dönemde sınırlandırılmalıdır. ## Kaynaklar - Cosmetic Ingredient Review (CIR) Expert Panel (2013) — Safety Assessment of Triethanolamine and TEA-Salts, *International Journal of Toxicology* - Fiume MM, Heldreth B, Bergfeld WF, et al. (2015) — Safety Assessment of Alkanolamines as Used in Cosmetics, *Int J Toxicol* 34(5 Suppl):5S-34S - Fisher AA (1980) — Contact Dermatitis from Triethanolamine, *Contact Dermatitis* 6(7):520-521 - SCCS (Scientific Committee on Consumer Safety) (2017) — Opinion on Triethanolamine (TEA), SCCS/1576/17 - Nohynek GJ, Antignac E, Re T, Toutain H (2004) — Safety assessment of personal care products/cosmetics and their ingredients, *Toxicology and Applied Pharmacology* 243(2):239-259 - INCI Decoder (2024) — Triethanolamine Technical Profile, www.incidecoder.com - FDA (U.S. Food & Drug Administration) — Cosmetic Ingredient Database: Triethanolamine Guidelines - Lanigan RS, Yamarik TA (2002) — Final Report on the Safety Assessment of TEA-related Ingredients, *Int J Toxicol* 21(Suppl 2):1-112