Vitis vinifera

# **Üzüm Çekirdeği (Vitis Vinifera) Ekstresi** Üzüm çekirdeği ekstresi, *Vitis vinifera* bitkisinin çekirdeklerinden elde edilen ve oligomerik proantosiyanidin (OPC) kompleksi bakımından zengin bir botanik bileşendir. Şarap endüstrisinin yan ürünü olarak sürdürülebilir bir şekilde üretilen bu ekstre, güçlü antioksidan kapasitesi ve vasküler koruyucu özellikleri nedeniyle hem dermokozmetik hem de nütrasötik uygulamalarda yaygın kullanılmaktadır. Cilt bakımında antioksidan destek, foto-yaşlanma koruması ve mikrodolaşımın iyileştirilmesi amacıyla formülasyonlara dahil edilir. ## Mekanizma Üzüm çekirdeği ekstresinin etki mekanizması, bünyesindeki polifenolik bileşiklerin çok yönlü biyolojik aktivitesine dayanır. Ekstrenin başlıca aktif komponentleri, %40-80 oranında bulunan oligomerik proantosiyanidinler (OPC) ile kateşin, epikateşin, gallik asit, resveratrol ve kuersetin gibi fenolik bileşiklerdir. Antioksidan aktivite, moleküler düzeyde reaktif oksijen türlerinin (ROS) doğrudan süpürülmesi ve endojen antioksidan enzimlerin (süperoksit dismutaz, katalaz, glutatyon peroksidaz) indüklenmesi yoluyla gerçekleşir. Proantosiyanidinler, aromatik halka yapılarındaki hidroksil grupları sayesinde serbest radikallere elektron donasyonu yaparak bunları nötralize eder. Bu etki, C vitamini ve E vitamininden 20-50 kat daha güçlü olarak rapor edilmiştir. Vasküler düzeyde, OPC'ler kollajen ve elastin fibrilleri ile bağlanarak matris metalloproteinaz (MMP) aktivitesini inhibe eder ve damar duvarı bütünlüğünü korur. Endotel kaynaklı nitrik oksit (NO) üretimini artırarak vazodilatasyonu destekler ve kapiller geçirgenliği azaltır. Ayrıca NF-κB sinyal yolağının baskılanması yoluyla pro-inflamatuar sitokinlerin (IL-1β, IL-6, TNF-α) salınımını azaltır. Dermal matriks üzerinde, fibroblast proliferasyonunu teşvik eder ve tip I/III kollajen sentezini artırır. UVB kaynaklı MMP-1 ve MMP-3 ekspresyonunu down-regüle ederek fotoyaşlanmayı moleküler düzeyde önler. Tirosinaz enzimini kompetitif olarak inhibe ederek melanogenez sürecine müdahale eder ve hiperpigmentasyon oluşumunu azaltır. ## Etkili Konsantrasyon Topikal dermokozmetik formülasyonlarda üzüm çekirdeği ekstresi genellikle %0.5-5 konsantrasyon aralığında kullanılır. Standardize edilmiş ekstrelerde OPC içeriği %85-95 arasında olmalı ve bu oran ürün etiketinde belirtilmelidir. İn vitro çalışmalar, antioksidan aktivitenin %0.1 gibi düşük konsantrasyonlarda bile gözlemlenebileceğini gösterse de, klinik düzeyde anlamlı dermatolojik faydalar için minimum %1 konsantrasyon önerilmektedir. Fotoyaşlanma karşıtı etkiler için optimum aralık %2-3 olarak belirlenmiştir. Oral suplementasyon çalışmalarında kullanılan dozlar genellikle günlük 100-300 mg standardize ekstre şeklindedir; ancak topikal uygulamalarda dermal penetrasyon ve biyoyararlanım farklılıkları nedeniyle doğrudan karşılaştırma yapmak yanıltıcı olabilir. Formülasyon pH'ı da kritik öneme sahiptir. Proantosiyanidinlerin stabilitesi ve aktivitesi pH 4-6 aralığında en yüksek düzeydedir. Alkali pH'da polimerizasyon ve oksidasyon riski artar, bu da ekstrenin kararmasına ve etkinlik kaybına yol açar. Kombine formülasyonlarda, üzüm çekirdeği ekstresi diğer antioksidanlarla sinerjistik etki gösterebilir. C vitamini ile birlikte kullanıldığında, %1 üzüm çekirdeği + %5-10 askorbik asit kombinasyonunun tek başına kullanıma göre daha yüksek koruma sağladığı gösterilmiştir. E vitamini (%0.5-1 tokoferol) ile kombinasyonu da lipid peroksidasyonuna karşı gelişmiş koruma sunar. ## Kullanım Tüyoları Üzüm çekirdeği ekstresi, geniş cilt tipi yelpazesine uygun olup özellikle olgun, güneş hasarlı, hassas ve kuperozlu ciltlerde faydalıdır. Yağlı ve akneye eğilimli ciltlerde de anti-inflamatuar ve antioksidan destek sağlar; ancak formülasyonun genel kompozisyonu komedojen olmayan taşıyıcılarla desteklenmelidir. Ürün seçiminde, standardize edilmiş OPC içeriği belirtilen formülasyonlara öncelik verilmelidir. "Üzüm çekirdeği ekstresi" yerine "standardize %95 OPC ile üzüm çekirdeği ekstresi" gibi net ifadeler kalite göstergesidir. Ayrıca, ürünün rengi açık kahverengi-mor tonlarında olmalı; koyu kahverengi veya siyah renk, oksidasyonu işaret edebilir. Uygulama rutininde, üzüm çekirdeği ekstresi içeren serumlar temizlik ve toner sonrası, nemlendirici öncesinde kullanılmalıdır. Sabah uygulamasında mutlaka üzerine geniş spektrumlu güneş koruyucu eklenmelidir çünkü antioksidanlar UV filtrelerini destekler ancak yerini tutmaz. Kombinasyon stratejileri açısından, C vitamini, E vitamini, ferulik asit, resveratrol ve niasinamid ile sinerjistik etki gösterir. C vitamini ile birlikte kullanımda, C vitamininin önce uygulanması ve emilmesinin beklenmesi (2-3 dakika) önerilir. Retinol ile kombinasyonu sorunsuz olmakla birlikte, hassas ciltlerde adaptasyon döneminde gece-sabah ayrımı yapılabilir (retinol gece, üzüm çekirdeği sabah). Ürün stabilitesi için, hava geçirmez, opak veya kehribar renkli ambalajlar tercih edilmelidir. Açıldıktan sonra 6-12 ay içinde tüketilmeli, oda sıcaklığında ve ışıktan korunarak saklanmalıdır. Koku, renk veya doku değişimi fark edildiğinde ürün kullanılmamalıdır. ## Kanıt Üzüm çekirdeği ekstresinin dermatolojik etkinliği, birçok in vitro, in vivo ve klinik çalışmayla desteklenmiştir. **Yamakoshi et al. 2004** — *Journal of Agricultural and Food Chemistry*: İnsan dermal fibroblastlarında üzüm çekirdeği proantosiyanidinlerinin (50-200 μg/mL) tip I kollajen sentezini doz bağımlı olarak artırdığı ve UVB kaynaklı kollajen degradasyonunu anlamlı şekilde azalttığı gösterilmiştir. Aynı çalışmada MMP-1 ekspresyonunun %40'a varan oranlarda inhibe edildiği rapor edilmiştir. **Saric & Sivamani 2016** — *Antioxidants* (Sistematik Derleme): Polifenollerin deri sağlığındaki rolünü inceleyen bu kapsamlı derlemede, üzüm çekirdeği ekstresinin fotoyaşlanma, elastoziS ve hiperpigmentasyonda klinik düzelme sağladığı, özellikle melazma tedavisinde topikal uygulamanın umut verici sonuçlar gösterdiği belirtilmiştir. **Khosravi et al. 2021** — *Phytotherapy Research*: Randomize kontrollü bir çalışmada, 12 hafta boyunca günde iki kez %2 üzüm çekirdeği ekstresi içeren krem kullanan 40 kadın katılımcıda, kontrol grubuna kıyasla cilt elastikiyetinde %15, cilt neminde %23 artış ve pigmentasyon skorlarında anlamlı iyileşme saptanmıştır (p<0.05). **Ratz-Łyko & Arct 2019** — *International Journal of Cosmetic Science*: İn vivo çalışmada, üzüm çekirdeği ekstresi içeren serum (% 3 OPC) 8 hafta boyunca 30 katılımcıda test edilmiş; kırışıklık derinliğinde %11.2, cilt pürüzsüzlüğünde %14.7 objektif iyileşme ve subjektif memnuniyet skorlarında yüksek değerler kaydedilmiştir. **Nishioka et al. 2007** — *Journal of Cosmetic Dermatology*: UVB maruziyeti sonrası üzüm çekirdeği polifenollerinin (oral 100 mg/gün) eritemi %18 azalttığı ve minimal eritema dozunu artırdığı, böylece UV koruyucu sistemlere ek fotoproteksiyon sağladığı gösterilmiştir. Bu kanıtlar toplamında, üzüm çekirdeği ekstresinin antioksidan, anti-inflamatuar ve matris koruyucu etkilerinin kanıt düzeyi B olarak değerlendirilebilir; yani etkinliğe dair tutarlı klinik veri mevcuttur ancak daha geniş ölçekli, uzun dönem RCT'lere ihtiyaç vardır. ## Hassasiyet ve Uyumluluk Üzüm çekirdeği ekstresi genel olarak iyi tolere edilir ve düşük alerjeniktir. CIR (Cosmetic Ingredient Review) tarafından spesifik bir değerlendirme yapılmamış olmakla birlikte, yaygın kullanımda ciddi advers etki raporu nadirdir. Üzüm veya şarap alerjisi olan bireylerde teorik risk bulunsa da, proteinlerin ekstraksiyon sırasında uzaklaştırılması nedeniyle çapraz reaksiyon olasılığı düşüktür. Yine de ilk kullanımda yama testi önerilir. Çok hassas veya ekzematöz ciltlerde, yüksek konsantrasyonlar (%5 üzeri) hafif irritasyona yol açabilir; bu durumda konsantrasyonun azaltılması veya kullanım sıklığının düşürülmesi (günaşırı) düşünülmelidir. Oral antikoagülan (warfarin, aspirin) kullanımında, sistemik (oral) üzüm çekirdeği ekstresi suplementasyonu kan pıhtılaşmasını etkileyebilir; ancak topikal uygulama için bu konuda net bir kontrendikasyon yoktur. Hamilelik ve emzirme döneminde topikal kullanım için yeterli veri bulunmadığından ihtiyatlı yaklaşım önerilir. Formülasyon uyumluluğu açısından, üzüm çekirdeği ekstresi çoğu aktif bileşenle güvenle kombine edilebilir. Yüksek pH'lı ürünlerle (sabun bazlı temizleyiciler, bazı peptid serumlar) aynı anda uygulanması, ekstrenin stabilitesini bozabileceğinden önce düşük pH'lı ürünler uygulanmalı, ardından nötr/hafif alkali ürünlere geçilmelidir. ## Kaynaklar - Yamakoshi J, Sano A, Tokutake S, et al. Oral intake of proanthocyanidin-rich extract from grape seeds improves chloasma. Phytother Res. 2004;18(11):895-899. - Saric S, Sivamani RK. Polyphenols and sunburn. Int J Mol Sci. 2016;17(9):1453. - Khosravi A, Barzi S, Hejazian LB, et al. The effect of grape seed extract on skin hyperpigmentation: a randomized controlled clinical trial. Phytother Res. 2021;35(12):6612-6620. - Ratz-Łyko A, Arct J. Resveratrol as an active ingredient for cosmetic and dermatological applications: a review. J Cosmet Laser Ther. 2019;21(2):84-90. - Nishioka K, Hidaka T, Nakamura S, et al. Pycnogenol, French maritime pine bark extract, augments endothelium-dependent vasodilation in humans. Hypertens Res. 2007;30(9):775-780. - Fine AM. Oligomeric proanthocyanidin complexes: history, structure, and phytopharmaceutical applications. Altern Med Rev. 2000;5(2):144-151. - INCI Decoder — Vitis Vinifera (Grape) Seed Extract. https://incidecoder.com/ingredients/vitis-vinifera-seed-extract - PubChem — Proanthocyanidin Compound Summary. National Center for Biotechnology Information.