Lekek Tek Aktifle Çözülmez
Hiperpigmentasyon farklı yollardan oluşur — UV-tetiklemeli, hormonal (melasma), enflamasyon sonrası (akne lekesi). Tek bir aktif tüm yolakları kapatmaz; klinik altın standart kombinasyon.
Arbutin — Yumuşak Tirozinaz İnhibitörü
Mekanizma: Hidrokinon glikozidi. Ciltte yavaş hidrolize olur → kontrollü tirozinaz inhibisyonu, melanin sentezi azalır.
Etkili konsantrasyon: %1-2 alpha-arbutin (10× beta-arbutin gücü).
Profil: günlük, hassas cilt uyumlu, hamilelikte topikal görece güvenli.
Endikasyon: melasma, post-inflammatory hyperpigmentation, çil — geniş spektrum.
Kojic Acid — Bakır Şelat Yolu
Mekanizma: Tirozinazın bakır bağlama bölgesini şelat eder → enzim inaktif. Aspergillus oryzae fermentasyon ürünü.
Etkili konsantrasyon: AB Annex III #99 max %1 (leave-on), %2 (rinse-off).
Profil: orta hassasiyetli — kontakt dermatit prevalans %3-7. Patch test öncesi önerilir.
Endikasyon: melasma, post-akne lekesi. Kojic + arbutin kombinasyonu klasik Asya formülü.
Tranexamic Acid — Vasküler + Plazmin Yolu
Mekanizma: UV-indüklenmiş plazmin aktivasyonunu engeller → araşidonik asit + alpha-MSH yolu baskılanır → melanin sentezi azalır. Vasküler bileşeni de hedefler (telanjektaziyi sıkıştırır).
Etkili konsantrasyon: %2-5 topikal (klinik kanıtlı).
Profil: çift-yönlü etki (pigment + vasküler) sayesinde dirençli melasma'da diğer iki aktife üstün.
Endikasyon: vasküler tip melasma, dirençli güneş lekesi, post-prosedür hiperpigmentasyon.
Kombinasyon Protokolü
Hafif Lekede Tek Aktif
%2 alpha-arbutin günlük + niasinamid + SPF — 12 hafta. Hafif post-akne lekesi için yeterli.
Orta Melasmada İkili
%2 alpha-arbutin sabah + %5 traneksamik asit gece. SPF mutlak. 12-16 hafta görülür sonuç.
Dirençli Melasmada Üçlü
- Sabah: %2 alpha-arbutin + niasinamid + Iron Oxide içeren SPF (HEV koruması)
- Gece: %5 traneksamik asit
- Haftada 2 gece: %1 kojic asit + AHA (rotasyon)
> ⚠️ Üçlü protokol için dermatolog takibi önerilir — vitiligo benzeri depigmentasyon yan etkisi nadir ama izlenmeli.
Hangi Lekede Hangisi?
| Lekek tipi | Birinci tercih | İkinci ekle |
|---|---|---|
| Güneş lekesi (foto) | Alpha-arbutin %2 | Niasinamid %5 |
| Post-akne lekesi (PIH) | Niasinamid %5 + Azelaik %10 | Alpha-arbutin %2 |
| Melasma (hormonal) | Traneksamik %5 | Alpha-arbutin %2 + dermatolog kojik %1 |
| Lentigo (yaşa bağlı) | Retinol gece + alpha-arbutin sabah | Glikolik %5 (haftada 2) |
Kaçınılması Gerekenler
- Kojik + AHA aynı gün → güçlü tahriş + UV duyarlılığı
- Hidrokinon serbest satış — Türkiye dahil çoğu ülkede reçeteli, öz-tedavi tehlikeli
- C vit + arbutin yüksek doz → bazı formülasyonlarda stabilite kaybı
Kaynaklar
- Polnikorn N. J Cosmet Laser Ther 2008 (alpha-arbutin)
- Wu S et al. J Eur Acad Dermatol Venereol 2012 (traneksamik)
- Atefi N et al. J Cutan Med Surg 2017
- Garcia A & Fulton JE. Dermatol Surg 1996 (kojik)
- SCCS Opinion 2019 (kojic acid)