4 Ana Lekek Tipi
Lekek pazarlamada "leke" diye geçer ama aslında 4 ayrı durum:
1. PIH — Post-Inflammatory Hyperpigmentation
Renk: Kahverengi, koyu kahve.<br/>Sebep: Akne, ekzema, kontakt dermatit sonrası — enflamasyon melanosit aktivitesi tetikler.<br/>Lokasyon: Lezyon olduğu yerde (akne çevresinde, eski bölge).<br/>Süre: 6 ay-2 yıl kalıcı (tedavisiz).
Tedavi:<br/>- Niasinamid %5 (melanin transferini bloklar)<br/>- Alpha-arbutin %2 (tirozinaz inhibitörü)<br/>- Azelaik asit %10<br/>- C vit %15 (antioksidan + tirozinaz)<br/>- AHA/BHA (yüzey eksfoliyasyon)
2. PIE — Post-Inflammatory Erythema
Renk: Kırmızı, pembe.<br/>Sebep: Akne, lazer, agresif eksfoliyasyon sonrası — vasküler kalıcılaşma.<br/>Lokasyon: Lezyon olduğu yerde.<br/>Süre: 3-6 ay kendiliğinden geçer.
Tedavi:<br/>- Mekanik tahrişi durdur (ovuşturma, agresif eksfoliyasyon)<br/>- Niasinamid + centella + bakuchiol<br/>- IPL veya pulsed dye laser (klinik)<br/>- Tranexamic asit topikal (vasküler bileşenli)
> ⚠️ PIH ile karıştırılmamalı. PIH için arbutin/kojic kullanımı PIE'da etkisiz. PIE vasküler — pigment azaltıcılar yardım etmez.
3. Melasma — Hormonal Hiperpigmentasyon
Renk: Açık kahve - koyu kahve, simetrik.<br/>Sebep: Hormonal (östrojen + UV + genetik). Gebelik (gebelik maskesi), oral kontraseptif, menopoz.<br/>Lokasyon: Yanaklar, alın, üst dudak, çene — simetrik patern.<br/>Süre: Yaşam boyu — kontrolsüz UV ile alevlenme.
Tedavi:<br/>- SPF mineral + iron oxide günlük (HEV koruması) — en kritik!<br/>- Tranexamic asit topikal %3-5 (vasküler + plazmin yolağı)<br/>- Alpha-arbutin %2 + niasinamid<br/>- Hidrokinon %4 (reçeteli, dermatologa)<br/>- Kojic asit %1 (rotasyon)<br/>- Mikroinjeksiyon traneksamik (klinik)
> Melasma kontrol odaklı. Tamamen iyileşmez, ama dramatik soluklaşır.
4. Lentigo — Yaş + Güneş Lekesi
Renk: Açık kahve - koyu kahve, sınırları net.<br/>Sebep: Birikmiş UV hasarı (yıllar boyu), genetik.<br/>Lokasyon: El üstleri, yüz (yanak elmacık kemikleri), göğüs üstü.<br/>Süre: Kalıcı — tedavi olmazsa kendiliğinden geçmez.
Tedavi:<br/>- Tretinoin %0.025-0.05 reçeteli (gece)<br/>- C vit %15-20 (sabah)<br/>- Alpha-arbutin %2<br/>- Q-switched lazer (klinik, en etkili)<br/>- Picosecond lazer (premium klinik)
Ayırma Tablosu
| Tip | Renk | Lokasyon | Sebep | İyileşme |
|---|---|---|---|---|
| PIH | Kahverengi | Lezyon yerinde | Enflamasyon | 6 ay-2 yıl + tedavi |
| PIE | Kırmızı | Lezyon yerinde | Vasküler | 3-6 ay kendiliğinden |
| Melasma | Açık-koyu kahve simetrik | Yanak/alın/dudak üstü | Hormonal + UV | Yaşam boyu kontrol |
| Lentigo | Net sınırlı kahve | El, yüz, göğüs | UV birikimi | Tedavi kalıcı |
Tedavi Önceliği
Hafif PIH (post-akne)
Hafta 1-12: Niasinamid + Alpha-arbutin + SPF<br/>%70+ vakada 12 hafta yeterli.
Orta-Şiddetli PIH
Yukarıya ekle:<br/>- Azelaik %10 sabah<br/>- Glikolik %5-10 haftada 3 gece<br/>- Reçeteli tretinoin (dermatolog)
PIE (Kırmızı)
- Aktif tedavi yapma — kendiliğinden geçer
- Niasinamid + centella yatıştırıcı
- 3 ay yanıt yoksa → IPL (klinik)
Melasma
Tedavi piramidi:<br/>1. SPF mineral + iron oxide (zorunlu, üst kısım)<br/>2. Tranexamic %3-5 + alpha-arbutin (orta)<br/>3. Hidrokinon %4 (dermatolog onayı)<br/>4. Mikroinjeksiyon (klinik, dirençli vakalar)
Lentigo (Yaş Lekesi)
- Reçeteli tretinoin gece
- C vit + niasinamid + alpha-arbutin sabah
- 12 hafta yetmiyor → klinik lazer (Q-switched)
Yanlış Tanı Tuzağı
❌ "Bu PIE değil PIH" → kırmızıya pigment ürünü uygulamak yanıtsız.<br/>❌ "Hidrokinon kullan, melasma geçer" → SPF olmadan etki yok.<br/>❌ "Lekek kremi yeterli" → UV koruma olmadan tüm tedaviler etkisiz.
REVELA Lekek Filtreleme
Yakında: REVELA'da "lekek tipi" filtreleme — kullanıcı PIH/PIE/Melasma/Lentigo seçer, uygun aktifler önerilir.
Kaynaklar
- Davis & Callender 2010 (PIH/PIE review)
- Sheth & Pandya 2011 (Melasma review)
- Polnikorn 2008 (alpha-arbutin)
- Wu 2012 (traneksamik)